استاد محمد بهمن‌بیگی؛ فیلسوفِ سواد و پاسدارِ هویت

محمد بهمن‌بیگی (۱۲۹۸ - ۱۳۸۹)، فرزند اصیل ایل قشقایی و بنیان‌گذار نظام تعلیمات عشایری ایران، شخصیتی فراتر از یک سیاست‌مدار یا آموزش‌گر بود؛ او معمارِ هویت و روشنگرِ مسیرِ نادانی بود. ایشان پس از تحصیل در رشته حقوق از دانشگاه تهران، مسیر زندگی خود را نه در راه عدالتِ خشکِ قانونی، بلکه در راه عدالتِ آموزشی و رهاییِ فکریِ اقوام ایران برگزید.

میراث آموزشی: از چهل نفر تا هزاران معلم

ایشان با تأسیس «دبیرستان چهل‌نفری عشایری» در شیراز و ایجاد «دانشسرای عشایری»، جریانی عظیم را در سراسر ایران رقم زدند. هدف ایشان تنها آموزش نبود، بلکه تربیتِ «سپاهی از معلم‌ها» بود؛ معلمانی که با کوله‌پشتی‌های پر از دانش، به قلب کوه‌ها و دشت‌ها رفتند تا فرزندان عشایر را با نورِ سواد آشنا کنند. این تلاش‌های بی‌مرز، سرانجام منجر به دریافت جایزه ارزشمند سازمان «یونسکو» شد.

میراث ادبی: روایتِ خاک و فرهنگ

استاد بهمن‌بیگی با قلمی قدرتمند، صدایِ فرهنگ و تبار خود را به گوش جهان رساند. آثار ایشان، پلی است میان سنت و مدرنیته و بازتابی از عشق به ریشه‌هاست. از برجسته‌ترین آثار ایشان می‌توان به این کتاب‌ها اشاره کرد:

- «اگر قره‌قاج نبود»

- «بخارای من، ایل من»

- «به اجاقت قسم»

نگاهی حکیمانه به ریشه‌ی مشکلات

بزرگ‌ترین میراث فکری ایشان، در یک جمله‌ی کوتاه اما تکان‌دهنده خلاصه می‌شود؛ جمله‌ای که همچنان راهنمایِ مربیان و سیاست‌گذاران است:

«تمام مشکلات ما در لابلای الفبا نهفته است.»**

این سخن، عصاره‌ی نگاه ایشان به جهان است؛ اعتقاد به اینکه ریشه‌ی تمام بحران‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی، در نبودِ تفکرِ درست، سوادِ کافی و درکِ عمیقِ مفاهیم نهفته است.

وداع با یک قهرمان

استاد محمد بهمن‌بیگی در تاریخ ۱۱ اردیبهشت ۱۳۸۹ در شهر شیراز، پس از گذشت بیش از نود سال مبارزه با تاریکی، از میان ما رفت. اما او نرفت؛ چرا که هر بار که الفبای دانش در دشت‌ها جاری می‌شود و هر بار که کودکی از دلِ ایل، کتابی به دست می‌گیرد، نام و میراث او دوباره متولد می‌شود.

او کسی بود که با قلم خود، مسیرِ نادانی را به مسیرِ دانش بدل کرد. محمد بهمن‌بیگی، فرزندِ اصیل ایل قشقایی، در سال ۱۲۹۸ خورشیدی متولد شد؛ در روزگاری که چراغِ سواد، در بسیاری از نقاط ایران هنوز روشن نشده بود. او با تحصیل در رشته حقوق از دانشگاه تهران، نه تنها دانشِ قانون، بلکه آرمانِ عدالت را در قلب خود نهادینه کرد.

بهمن‌بیگی با نگاهی فراتر از مرزها، دریافت که رهاییِ واقعی در گروِ آموزش است. او با تأسیس «دبیرستان چهل‌نفری عشایری» در شیراز و ایجاد «دانشسرای عشایری»، نه تنها دانش‌آموزان، بلکه هزاران معلمِ مجهز را تربیت کرد تا مانند سپاهی از روشنگران، به تمام نقاط ایران بروند و فرزندان عشایر را با نورِ سواد آشنا کنند.

تلاش‌های بی‌وقفه او که فراتر از مرزهای ملی بود، جلال و شکوه خاصی داشت، تا جایی که موفق به دریافت جایزه ارزشمند «یونسکو» شد؛ نشانه‌ای از اعتبار جهانیِ مأموریت او. او در ۱۱ اردیبهشت سال ۱۳۸۹ در شهر شیراز، پس از گذشت نود و یک سال خدمت به بشریت، از میان ما رفت؛ اما میراث او، در چشم‌های روشنِ هزاران معلم و دانش‌آموزی که امروز از دلِ عشایر، پزشک، مهندس و دانشمند شده‌اند، جاودانه است.

محمد بهمن‌بیگی (۱۲۹۸ - ۱۳۸۹)

بنیان‌گذار نظام تعلیمات عشایری ایران

نزهت اله جمشیدی

موسس و‌مدیر دبستان پسرانه غیردولتی استاد محمد بهمن بیگی